राणीची मत्सर आणि हत्तीचा अंत: एक शापित कथा

खूप वर्षांपूर्वी, एका मोठ्या राज्यात वीरेंद्र नावाचा राजा राज्य करत होता. त्याच्या दरबारात देवयानी नावाची राणी होती, जी अत्यंत बुद्धिमान आणि सौंदर्यवती होती. राजाला हत्ती फार आवडायचे आणि त्याच्या दरबारात ‘गजराज’ नावाचा एक भव्य, शुभ्र हत्ती होता. तो हत्ती फक्त राजाचा खास नव्हता, तर संपूर्ण राज्याचा आनंदाचा स्रोत होता. रोज सकाळी गजराज राजवाड्याच्या बागेत खेळत असे. लहान मुले त्याच्याकडे पाहून हसत, तर दरबारी त्याला शुभ मानत. राजाने हत्तीसाठी वेगळे सेवक ठेवले होते आणि त्याची काळजी अगदी आपल्या मुलासारखी घेत होती. परंतु राणी देवयानीच्या मनात मात्र गजराजाविषयी एक वेगळाच भाव निर्माण झाला होता. राजाचे हत्तीवरचे प्रेम पाहून तिच्या मनात थोडा मत्सर दाटू लागला. तिला वाटू लागले की, राजाच्या प्रेमात आणि आदरात गजराज आपल्यापेक्षा जास्त आहे. एक दिवस राणी आपल्या विश्वासू सेविकेसोबत बोलत होती. “राजा माझ्याशी प्रेमाने वागतो, पण गजराज आल्यावर त्याचं लक्ष फक्त त्याच्यावरच जातं. प्रत्येक जत्रेत, उत्सवात गजराज पहिल्यांदा असतो आणि मी मागेच राहते,” राणीने व्यथा व्यक्त केली. सेविकेने तिला धीर देण्याचा प्रयत्न केला, पण राणीच्या मनात मत्सर वाढतच गेला. ती दिवसेंदिवस अस्वस्थ झाली. अखेर तिने पक्कं ठरवलं – गजराजला दूर केल्याशिवाय तिच्या मनाला शांती मिळणार नाही. रात्रीच्या वेळी, जेव्हा सगळेजण झोपी गेले होते, राणीने आपल्या विश्वासू सेवकास बोलावलं. “काहीही करून गजराजला वाईट घडू दे,” ती म्हणाली. सेवकाने आधी नकार दिला, पण राणीच्या दबावाखाली, एक दिवस त्याने गुपचूप गजराजच्या जेवणात विष घातलं. पुढच्या सकाळी, गजराज अचानक अस्वस्थ झाला. हत्तीच्या करुण किंकाळ्या ऐकून राजावाड्यातील सर्व लोक धावत आले. राजाने हत्तीच्या डोळ्यातून अश्रू वाहताना पहिले. वैद्यांना बोलावलं गेलं, पण काही उपयोग झाला नाही. थोड्याच वेळात गजराजचे प्राण गेले. राजा अत्यंत दुःखी झाला. सर्व राज्यात शोककळा पसरली. हत्तीवर प्रेम करणाऱ्या मुलांनी रडून आपली व्यथा मांडली. राणी मात्र हा सगळा प्रसंग पाहूनही शांत होती. पण तिच्या मनात एक अपराधीपणाची छाया उमटली. त्या रात्री राणीला एक विचित्र स्वप्न पडलं. तिने पाहिलं- एका जुन्या जन्मात ती एक हत्तीच होती. त्या जन्मात तिला राजाची प्रिय हत्तीण म्हणून ओळखलं जायचं. एक दिवस एका राणीच्या मत्सरामुळे तिला विष दिलं गेलं आणि तिचा अंत झाला. स्वप्नात एक आवाज आला, “ज्याने इतरांना दुःख दिलं, त्याला तेच परत मिळतं.” राणी घाबरून जागी झाली. तिच्या मनात अपराधबोधाने घर केलं. सकाळी ती राजाजवळ गेली आणि गजराजच्या मृत्यूमागील सत्य सांगितलं. राजाने सर्व ऐकून काही क्षण शांतता राखली. नंतर गंभीरपणे म्हणाला, “मत्सर हा शत्रू आहे. त्याने तू स्वतःची आणि राज्याची हानी केलीस. पण पश्चात्ताप केल्याने तुझ्या मनाला शांती मिळेल.” राणीने गजराजच्या स्मरणार्थ राजमहलाजवळ एक सुंदर बाग तयार केली. तिथे दरवर्षी गजराजच्या स्मृतीदिनानिमित्त लहान मुलांसाठी खास कार्यक्रम आयोजित केला जाऊ लागला. या घटनेनंतर राणी देवयानीने मत्सर सोडून सर्व प्राण्यांवर प्रेम करायला सुरुवात केली. तिच्या पश्चात्तापामुळे राज्यात पुन्हा आनंद आणि शांतता नांदू लागली. आजही त्या बागेत गजराजची मूर्ती आहे आणि त्याच्या कथेची आठवण करून देते– मत्सराचा शेवट नेहमीच दुःखद असतो, तर क्षमा आणि प्रेम हेच खरे