ब्राह्मण, बकरा आणि तीन चोरांची शक्कल

एका गावात हरिदत्त नावाचा एक गरीब पण प्रामाणिक ब्राह्मण राहत होता. तो आपल्या मेहनतीवरच जगत असे. एकदा गावातील श्रीमंत गृहस्थाने त्याच्या प्रामाणिकपणामुळे हरिदत्तला एक सुंदर बकरा भेट दिला. हरिदत्तला त्या बकर्याची खूपच आवड होती. तो बकरा घरी नेण्यासाठी मार्गक्रमण करत होता. त्याच वेळी गावाच्या बाहेरील झाडांच्या सावलीत तीन हुशार पण स्वार्थी चोर चर्चा करत होते. त्यांना माहिती होते की ब्राह्मण प्रामाणिक आहे आणि त्याला सहज फसवता येईल. त्यांनी ठरवले की बकरा मिळवण्यासाठी काहीतरी शक्कल लढवायची. त्यांनी रस्ता ठरवून घेतला आणि थोड्या अंतरावर थांबले. ब्राह्मण बकरा घेऊन चालत असताना पहिला चोर त्याच्या जवळ गेला आणि म्हणाला, ‘‘अरे बाबा, तुम्ही इतका थोर ब्राह्मण आणि पापी प्राणी कुत्रा खांद्यावर घेऊन चाललात? हे शोभतं का?’’ हरिदत्त चकित झाला. तो म्हणाला, ‘‘मित्रा, हा कुत्रा नाही, हा तर सुंदर बकरा आहे. तू चुकीचं पाहत आहेस.’’ चोर हसत म्हणाला, ‘‘ठीक आहे, तुमचं म्हणणं खरे असेल. पण माझं मन सांगतंय की हा नक्कीच एक कुत्रा आहे.’’ ब्राह्मण पुढे गेला. थोड्या अंतरावर दुसरा चोर त्याला भेटला. तो म्हणाला, ‘‘बाबाजी, तुम्ही बकरा म्हणताय, पण तुमच्या खांद्यावर तर मरणासन्न कुत्रा आहे. अशा प्राण्याला घेऊन का फिरता?’’ हरिदत्त अजूनच गोंधळला, पण त्याने तिसऱ्यांदा स्वतःच्या डोळ्यांनी बकर्याकडे पाहिले. त्याला अजूनही तो बकराच दिसला. तरीही, दोन वेगवेगळ्या माणसांनी एकच गोष्ट सांगितल्याने त्याच्या मनात शंका आली. हरिदत्त अजूनही चालत राहिला. काही वेळाने तिसरा चोर आला आणि म्हणाला, ‘‘ब्राह्मणजी, तुम्ही हे काय करताय? एवढ्या मोठ्या माणसाला असा घाणेरडा कुत्रा खांद्यावर घेऊन चालणं शोभतं का? संपूर्ण गावात हसू होईल!’’ आता हरिदत्ताला वाटू लागले, ‘‘तीन वेगवेगळ्या व्यक्ती मला सांगत आहेत की हा कुत्राच आहे. मी चुकीचा तर नाही पाहत?’’ भीती आणि संकोचाने त्याने बकरा खाली उतरवला आणि रस्त्याच्या एका बाजूला टाकला. ‘‘जर हा खरोखर कुत्रा असेल, तर मला नकोच,’’ असे मनात ठरवून तो घरी गेला. हरिदत्तच्या नजरेतून बकरा नाहीसा होताच, तीनही चोर झाडामागून बाहेर आले. त्यांनी बकरा उचलला आणि तिथून पसार झाले. त्यांच्या आनंदाला पारावार उरला नव्हता. हरिदत्त घरी पोहोचल्यावर त्याचा चेहरा उदास झाला. ‘‘माझ्या हातातला सुंदर बकरा कुठे गेला? मी इतका मूर्खपणा कसा केला?’’ असे विचार करून तो स्वतःवरच हसू लागला. दुसऱ्याच्या बोलण्यावर विचार न करता विश्वास ठेवण्यामुळे हरिदत्तला आपला बकरा गमवावा लागला. मुलांनो, या गोष्टीतून आपण काय शिकतो? अनेकवेळा लोकं आपल्याला चुकीच्या गोष्टी सांगतात, पण आपण स्वतः विचार करूनच निर्णय घ्यायला हवा. जेव्हा आपण अंधपणे कोणावर विश्वास ठेवतो, तेव्हा नुकसान आपलंच होतं. म्हणूनच, गोष्टी ऐकून घाईने कुठलाही निर्णय घेऊ नका. स्वतःच्या डोळ्यांनी पाहा, स्वतः विचार करा, आणि मगच विश्वास ठेवा. हेच या गोष्टीचं तत्त्वज्ञान आहे.