प्राचीन काळी विजयनगर नावाचं एक समृद्ध आणि सुंदर राज्य होतं. त्या राज्याचा राजा कृष्णदेवराय न्यायप्रिय आणि विद्वान म्हणून प्रसिद्ध होता. त्याच्या दरबारात अनेक हुशार मंत्री, कवी आणि विद्वान होते, पण सर्वात हुशार आणि खोडकर म्हणजे तेनालीराम. एक दिवस, सकाळी, दरबारात राजा चिंताक्रांतपणे बसला होता. त्याच्या चेहऱ्यावर चिंता स्पष्ट दिसत होती. दरबारी एकमेकांकडे पाहू लागले, कारण रोज हसतमुख असणारा राजा आज अगदी वेगळा वाटत होता. तेनालीरामाने हे पाहिलं आणि तो हसत-हसत राजाजवळ गेला. “महाराज, आज आपलं तेज कुठे हरवलंय? काही विशेष घडलंय का?” तेनालीने विचारलं. राजाने सुस्कारा टाकला आणि म्हणाला, “तेनाली, आज रात्री मला एक विचित्र स्वप्न पडलं. मनात अस्वस्थता दाटली आहे.” तेनालीने हसत विचारलं, “माझ्या महाराजांना स्वप्नांनी घाबरवावं, हे तर नवलच आहे! काय पाहिलंत स्वप्नात?” राजा म्हणाला, “स्वप्नात मी पाहिलं, माझ्या सर्व दात गळून पडले... फक्त एक दात बाकी होता! सगळीकडे काळोख, आणि मी एकटा उभा आहे. मला खरंच समजत नाही, याचा अर्थ काय?” हे ऐकताच दरबारी कुजबुजू लागले. काहींनी म्हटलं, “हे अशुभ आहे, महाराज! हा वाईट संकेत आहे.” दुसरे म्हणाले, “कदाचित संकट येणार आहे.” राजाचे मन अजूनच खिन्न झालं. त्याने तेनालीकडे पाहिलं आणि म्हणाला, “तेनाली, तू नेहमी बुद्धिमत्तेने प्रश्न सोडवतोस. या स्वप्नाचा अर्थ काय?” तेनाली काही क्षण शांत राहिला, मग तो गंभीरपणे बोलू लागला, “महाराज, स्वप्न नेहमीच त्याच्या दिसण्याइतकं खरं नसतं. पण प्रत्येक दृष्टिकोनातून अर्थ काढता येतो. आपल्याला सांगितलं जातं की दात गळणं म्हणजे आपल्या प्रियजनांचा आपल्यापासून दूर जाणं. म्हणूनच दरबारी घाबरले.” राजा दुःखी झाला. “मग माझ्या घरच्यांना काही अपाय होणार का?” तेनाली हसला, “महाराज, मी वेगळा अर्थ सांगतो. दात म्हणजे आयुष्याची वर्षं. सर्व दात गळणे आणि एकच दात शिल्लक राहणं, याचा अर्थ असा की आपण आपल्या घरातील सर्व लोकांपेक्षा जास्त वर्षं जगणार आहात! म्हणजेच, आपला आयुष्याचा प्रवास सगळ्यांपेक्षा मोठा आणि दीर्घ असणार आहे.” राजाच्या चेहऱ्यावर आश्चर्य आणि आनंदाची छटा उमटली. “हे खरंय का, तेनाली?” “महाराज, शब्दांची मांडणी आणि अर्थ लावणं हे महत्त्वाचं असतं. त्या आधारावरच आपला दृष्टिकोन ठरतो. सकारात्मक विचार केल्यास अगदी वाईट घटना देखील मार्गदर्शक ठरू शकतात.” दरबारात एकच हास्य आणि कौतुकाची लाट उसळली. राजा खूष झाला आणि तेनालीच्या हुशारीचं कौतुक केलं. “तेनाली, तू फक्त माझ्या मनातून चिंता दूर केली नाहीस, तर मला संवादाचं आणि सकारात्मकतेचं महत्त्वही शिकवलंस. तुला मोठं बक्षीस दिलं जाईल!” तेनालीने नम्रपणे मान हलवली आणि म्हणाला, “महाराज, बक्षीस मिळालं तरी हे लक्षात ठेवा — शब्द कधी जखम करतात, तर कधी औषध बनतात. संवाद आणि समजुतीनं परिस्थितीत बदल घडवता येतो.” राजानं गोड हसत तेनालीच्या पाठीवर थोपटलं. “तुझं खरंय, तेनाली. केवळ बुद्धिमत्ता नव्हे, तर सौम्य संवाद ही देखील मोठी शक्ती आहे.” त्या दिवसानंतर, राजाच्या दरबारात कोणतीही समस्या असो, तेनालीच्या शब्दांनी ती हलकी होत असे. दरबारी आणि प्रजेतही एक सकारात्मकता पसरली. गोष्टीची सांग

प्राचीन काळी विजयनगर नावाचं एक समृद्ध आणि सुंदर राज्य होतं. त्या राज्याचा राजा कृष्णदेवराय न्यायप्रिय आणि विद्वान म्हणून प्रसिद्ध होता. त्याच्या दरबारात अनेक हुशार मंत्री, कवी आणि विद्वान होते, पण सर्वात हुशार आणि खोडकर म्हणजे तेनालीराम. एक दिवस, सकाळी, दरबारात राजा चिंताक्रांतपणे बसला होता. त्याच्या चेहऱ्यावर चिंता स्पष्ट दिसत होती. दरबारी एकमेकांकडे पाहू लागले, कारण रोज हसतमुख असणारा राजा आज अगदी वेगळा वाटत होता. तेनालीरामाने हे पाहिलं आणि तो हसत-हसत राजाजवळ गेला. “महाराज, आज आपलं तेज कुठे हरवलंय? काही विशेष घडलंय का?” तेनालीने विचारलं. राजाने सुस्कारा टाकला आणि म्हणाला, “तेनाली, आज रात्री मला एक विचित्र स्वप्न पडलं. मनात अस्वस्थता दाटली आहे.” तेनालीने हसत विचारलं, “माझ्या महाराजांना स्वप्नांनी घाबरवावं, हे तर नवलच आहे! काय पाहिलंत स्वप्नात?” राजा म्हणाला, “स्वप्नात मी पाहिलं, माझ्या सर्व दात गळून पडले... फक्त एक दात बाकी होता! सगळीकडे काळोख, आणि मी एकटा उभा आहे. मला खरंच समजत नाही, याचा अर्थ काय?” हे ऐकताच दरबारी कुजबुजू लागले. काहींनी म्हटलं, “हे अशुभ आहे, महाराज! हा वाईट संकेत आहे.” दुसरे म्हणाले, “कदाचित संकट येणार आहे.” राजाचे मन अजूनच खिन्न झालं. त्याने तेनालीकडे पाहिलं आणि म्हणाला, “तेनाली, तू नेहमी बुद्धिमत्तेने प्रश्न सोडवतोस. या स्वप्नाचा अर्थ काय?” तेनाली काही क्षण शांत राहिला, मग तो गंभीरपणे बोलू लागला, “महाराज, स्वप्न नेहमीच त्याच्या दिसण्याइतकं खरं नसतं. पण प्रत्येक दृष्टिकोनातून अर्थ काढता येतो. आपल्याला सांगितलं जातं की दात गळणं म्हणजे आपल्या प्रियजनांचा आपल्यापासून दूर जाणं. म्हणूनच दरबारी घाबरले.” राजा दुःखी झाला. “मग माझ्या घरच्यांना काही अपाय होणार का?” तेनाली हसला, “महाराज, मी वेगळा अर्थ सांगतो. दात म्हणजे आयुष्याची वर्षं. सर्व दात गळणे आणि एकच दात शिल्लक राहणं, याचा अर्थ असा की आपण आपल्या घरातील सर्व लोकांपेक्षा जास्त वर्षं जगणार आहात! म्हणजेच, आपला आयुष्याचा प्रवास सगळ्यांपेक्षा मोठा आणि दीर्घ असणार आहे.” राजाच्या चेहऱ्यावर आश्चर्य आणि आनंदाची छटा उमटली. “हे खरंय का, तेनाली?” “महाराज, शब्दांची मांडणी आणि अर्थ लावणं हे महत्त्वाचं असतं. त्या आधारावरच आपला दृष्टिकोन ठरतो. सकारात्मक विचार केल्यास अगदी वाईट घटना देखील मार्गदर्शक ठरू शकतात.” दरबारात एकच हास्य आणि कौतुकाची लाट उसळली. राजा खूष झाला आणि तेनालीच्या हुशारीचं कौतुक केलं. “तेनाली, तू फक्त माझ्या मनातून चिंता दूर केली नाहीस, तर मला संवादाचं आणि सकारात्मकतेचं महत्त्वही शिकवलंस. तुला मोठं बक्षीस दिलं जाईल!” तेनालीने नम्रपणे मान हलवली आणि म्हणाला, “महाराज, बक्षीस मिळालं तरी हे लक्षात ठेवा — शब्द कधी जखम करतात, तर कधी औषध बनतात. संवाद आणि समजुतीनं परिस्थितीत बदल घडवता येतो.” राजानं गोड हसत तेनालीच्या पाठीवर थोपटलं. “तुझं खरंय, तेनाली. केवळ बुद्धिमत्ता नव्हे, तर सौम्य संवाद ही देखील मोठी शक्ती आहे.” त्या दिवसानंतर, राजाच्या दरबारात कोणतीही समस्या असो, तेनालीच्या शब्दांनी ती हलकी होत असे. दरबारी आणि प्रजेतही एक सकारात्मकता पसरली. गोष्टीची सांग