उपाशी ऋषी आणि सश्याचा महान त्याग

एखाद्या घनदाट जंगलात, शांत आणि नितळ वातावरणात अनेक प्राणी आनंदाने राहत होते. सगळे प्राणी आपापल्या जीवनात व्यस्त होते, परंतु त्या जंगलात एक साधा, निरागस ससा राहात होता. त्याचे नाव होते चिंतु. चिंतु इतर सशांप्रमाणेच छोटा, गोंडस आणि नेहमी आनंदी असे. त्याच्या मनात कोणत्याही प्राण्याबद्दल द्वेष नव्हता आणि तो नेहमी इतरांना मदत करण्यास तयार असायचा. एक दिवस, एका पावसाळ्याच्या संध्याकाळी, जंगलात एक अनोळखा, वृद्ध ऋषी आला. ऋषी खूपच थकलेला, दमलेला आणि उपाशी होता. अनेक दिवस तो काहीच खाऊ शकला नव्हता. त्याला खूप भूक लागली होती आणि पावसामुळे त्याला थंडी सुद्धा जाणवत होती. ऋषीने जंगलाच्या झाडाखाली आसरा घेतला आणि "माझ्या जीवनात प्रथमच मी इतका उपाशी आणि हतबल झालो आहे," असे स्वतःशी बोलत राहिला. चिंतु सशाने ऋषीला पाहिले. त्याला ऋषीच्या डोळ्यातील वेदना आणि थकवा लगेचच जाणवला. तो हळूहळू ऋषीकडे गेला आणि नम्रपणे विचारले, "म्हणून तुम्ही इतके व्याकुळ दिसता? काही मदत हवी आहे का?" ऋषीने डोळे उघडले आणि त्याने सांगितले, "मला खूप दिवसांपासून अन्न मिळालेले नाही. मी खूप उपाशी आहे. या जंगलात कोणताही प्राणी किंवा माणूस मला मदतीस येईल, अशी आशा नाही." हे ऐकून चिंतूच्या मनात करुणा दाटून आली. तो विचार करू लागला, "या ऋषीला मदतीची नितांत आवश्यकता आहे. मी काय करू शकतो?" त्याने आपल्या मित्र कासव, माकड आणि कोल्ह्याला बोलावले आणि म्हणाला, "आपल्यात शक्ती असेल तर आपण ऋषीला अन्न मिळवून द्यायचे!" मित्रांनी वेगवेगळ्या ठिकाणी शोध घेतला, पण त्या घनदाट जंगलात त्या वेळेस कुठेही अन्न मिळाले नाही. पावसाळ्यामुळे फळे, कंदमुळे सगळेच मातीखाली गेले होते. माकडाने हरप्रकारे झाडांवर शोध घेऊन पाहिले, पण एकही पिकलेले फळ दिसले नाही. कासवाने नदीकिनारी शोधले, पण काहीच मिळाले नाही. सगळ्यांनी हताश होऊन सांगितले, "चिंतु, आपण प्रयत्न केला, पण काहीच मिळाले नाही." सगळ्यांच्या डोळ्यात दुःख होते. चिंतूने विचार केला, "या ऋषीचा जीव वाचवण्यासाठी मीच काहीतरी करायला हवे." त्याने डोळे मिटले आणि मोठ्या धैर्याने म्हणाला, "माझ्या शरीराचे अन्न बनवा. माझ्या मांसाने ऋषीचे प्राण वाचू शकतील." हे ऐकून इतर प्राणी थक्क झाले. कोणीच इतका मोठा त्याग करण्याची कल्पनाही केली नव्हती. चिंतुने लाकडांचा छोटासा अग्नी पेटवला आणि ऋषीपुढे उभा राहिला. तो म्हणाला, "माझ्या शरीराबद्दल तुम्हाला अपराधी वाटू नये. ही माझी इच्छा आहे. मी तुमच्यासाठी माझे जीवन अर्पण करतो." ऋषीचे डोळे पाणावले. तो सशाच्या समोर उभा राहिला आणि हळूच डोळे मिटले. तेव्हड्यात अचानक ऋषीचे रूप बदलू लागले. त्याचा चेहरा तेजस्वी झाला, अंगावर तेजाचा प्रकाश पडला. सर्व प्राणी पाहू लागले, कारण त्यांच्या समोरचा ऋषी प्रत्यक्ष देवधर्माच्याच रूपात दिसू लागला. देवाने हसत सशाकडे पाहिले आणि म्हणाला, "चिंतु, तुझ्या त्यागाने आणि निस्वार्थ भावनेने मी अत्यंत प्रभावित झालो आहे. मी प्रत्यक्ष देव आहे. मी तुझी परीक्षा घेतली आणि तू ती उत्तीर्ण झालीस." "तुझ्या महान त्यागाचे स्मरण म्हणून, मी तुझे रूप चंद्रावर कोरणार आहे, जेणेकरून सर्व जग तुझी कथा जाणेल आणि तुझ्या निस्वार्थ प्रेमाचा आदर्श घ्येल." हे ऐकून चिंतु