कोल्ह्याची द्राक्षांना न मिळालेली गोडी: इसापनीतीतील गोष्ट

एका दाट जंगलात, उन्हाळ्याच्या दिवसात, कोल्हा आपल्या खाद्याच्या शोधात फिरत होता. झाडांच्या सावलीतून तो हळूहळू पुढे जात होता. पोटात कावळ्या ओरडत होत्या आणि त्याला काहीतरी स्वादिष्ट मिळावं, अशी त्याची इच्छा होती. अचानक, एका मोठ्या वेलीवर त्याला मोठी, रसरशीत, हिरवीगार द्राक्षांची घड दिसली. उन्हात ती द्राक्षे चमकत होती, आणि कोल्ह्याच्या तोंडाला पाणी सुटले. ‘ही द्राक्षे मिळाली, तर आजचं जेवण अगदी झकास होईल!’ असे तो स्वतःशी म्हणाला. कोल्ह्याने वेलीच्या जवळ जाऊन वरच्या द्राक्षांकडे बघितलं. द्राक्षांची घड खूप उंचावर होती. त्याने जमिनीवरून उडी मारण्याचा प्रयत्न केला, पण ती द्राक्षे त्याच्या गळ्यापर्यंतही पोहोचली नाहीत. ‘थोडी जास्त ताकद लावावी लागेल,’ असे ठरवून त्याने मागे जाऊन वेगाने धाव घेतली आणि मोठी उडी मारली. पण, तरीही त्याच्या पंजा द्राक्षांच्या फक्त थोड्याच अंतरावर पोहोचला. कोल्ह्याने पुन्हा पुन्हा प्रयत्न केले. प्रत्येक वेळी त्याच्या तोंडाला द्राक्षांची चव लागणार, असे वाटे, पण शेवटी त्याच्या तोंडात काहीच येईना. त्याचा श्वास फुलला, अंगावर घाम आले. झाडाखाली बसून तो दमला. ‘कितीही प्रयत्न केला, तरी ही द्राक्षे मिळणार नाहीत असं दिसतंय,’ त्याने स्वतःशी कुजबुजले. कोल्हा थोडा वेळ शांत बसला. मग त्याने स्वतःला समजावण्याचा प्रयत्न केला, ‘ही द्राक्षे तशी काही गोड नसावीत. कदाचित ती आंबट असतील. म्हणूनच कावळे, पक्षी, इतर प्राणी ती खात नाहीत.’ मग तो मोठ्याने म्हणाला, ‘ही द्राक्षे तरी किती आंबट आहेत, त्यांच्याकडे कोण बघेल? मला तरी त्यांची चव घ्यायची नव्हती.’ असे म्हणून, कोल्हा तिथून आपल्या वाटेने निघून गेला. जंगलातील एक ससा त्याच्या बोलण्याचे ऐकून होता. तो हसत म्हणाला, ‘कोल्हा द्राक्षे मिळवू शकला नाही, म्हणून म्हणतोय ती आंबट आहेत!’ रस्त्यात चालताना कोल्ह्याला आपल्या वागण्याचा विचार आला. त्याला कळलं की जर तो जरा अधिक प्रयत्न केला असता, किंवा एखाद्या मित्राची मदत घेतली असती, तर कदाचित द्राक्षे मिळाली असती. पण त्याने प्रयत्न न करता त्याला न मिळालेल्या गोष्टींची निंदा केली. दिवस संपताना, कोल्हा अजूनही उपाशीच राहिला. पण आज त्याला एक मोठा धडा मिळाला : आपण जर मनापासून प्रयत्न न करता अपयश आलं, तर त्याची कारणं बाहेर शोधण्यात काहीच अर्थ नाही. ही गोष्ट ऐकून तुम्ही काय शिकला? प्रत्येकवेळी, जेव्हा काही गोष्ट मिळत नाही, तेव्हा ती वाईट आहे असं म्हणणं चुकीचं आहे. आपल्या प्रयत्नात कमीपणा राहिला आहे, हे समजून घेणं आणि आणखी प्रयत्न करणं हेच योग्य. म्हणूनच, या गोष्टीचा मुख्य अर्थ असा : जेव्हा एखाद्या गोष्टीत अपयश येतं, तेव्हा त्याला वाईट, निकृष्ट किंवा आंबट आहे असं म्हणणं चुकीचं आहे. आपण ज्या गोष्टी मिळवू शकत नाही, त्यांचं आपल्या मनात अवमूल्यन करणं योग्य नाही. आपण प्रयत्नशील राहावं, प्रामाणिकपणाने प्रयत्न करावा आणि अपयश आलं तर स्वीकारून पुन्हा प्रयत्न करावा. मूल्य: “जेव्हा काही गोष्ट मिळाली नाही, तेव्हा ती वाईट आहे असं म्हणणं चुकीचं आहे. खरं समाधान आणि प्रगती नेहमी प्रामाणिक प्रयत्नांतूनच मिळते.”