విజయనగర సామ్రాజ్యంలో ఓ ఉదయం రాజా కృష్ణదేవరాయుడు తన పల్లకీలోంచి నిద్ర లేచి బహు ఆతురంతో సభలోకి వచ్చాడు. రాజకోటలోని అందరినీ ఆకర్షిస్తూ, తన కల గురించి చెప్పాలని ఉత్సాహంగా ఉన్నాడు. అతని ముఖంపై ఆశ్చర్యంతో కలగలసిన ఆందోళన కనిపించేది. సభలో మంత్రి, సేనాధిపతి, జ్యోతిష్కుడు, మరియు తెనాలి రామకృష్ణుడు కూడా ఉన్నారు. రాజు ధ్వనిగా అన్నాడు, “రామకృష్ణా! నిన్న రాత్రి నాకు ఆశ్చర్యకరమైన కల వచ్చింది. అందులో నేను నా మంత్రులను, స్నేహితులను, కుటుంబాన్ని కోల్పోయినట్టు కనిపించింది. చివరికి నేను ఒంటరిగా ఉన్నాను—కేవలం నాకు మాత్రమే జీవితం మిగిలింది. దీని అర్థం ఏమిటి?” ఆ మాటలు విన్న సభలో గంభీరత ఏర్పడింది. జ్యోతిష్కుడు ముందుకొచ్చి ఎంతో బరువుగా అన్నాడు, “మహారాజా, దీని అర్థం మీకే కాదు, మీ ప్రియమైనవారందరికీ ప్రమాదం నెలకొంది. ఇది దురదృష్ట సూచనం. మీరు మెలకువగా ఉండాలి.” రాజు వదిలిన ఊపిరితో, మరింత ఆందోళనకు గురయ్యాడు. మంత్రులు కూడ ఆ కలను నెగటివ్‌గా భావించారు. అయితే తెనాలి రామకృష్ణుడు చిరునవ్వుతో నిలబడి రాజును చూశాడు. అతని కళ్లలో ధైర్యం, తెలివితేటలు మెరుస్తూ కనిపించాయి. “మహారాజా,” అని తెనాలి మర్యాదగా చెప్పాడు, “ఈ కలను నేను మరో విధంగా చూడగలననిపిస్తోంది.” రాజు ఆశ్చర్యంతో, “ఓహ్, ఎలా?” అని అడిగాడు. “మీరు కలలో ఒంటరిగా ఉన్నారని చెప్పారు కదా,” తెనాలి ప్రారంభించాడు, “దీని అర్థం మీరు ఎంతో దీర్ఘాయువుతో, మీ కుటుంబంలో, మిత్రుల్లో, మంత్రుల్లో ఎవరు ఉన్నా వారందరిని మించిన ఆయుష్షు కలిగి ఉంటారు అని సూచించవచ్చు.” రాజు ముఖంపై మెరుపు, ఆశ, సంతోషం కనిపించాయి. తెనాలి కొనసాగించాడు, “దీన్ని మీరు విజయముగా, భగవంతుడిచ్చిన వరంగా కూడా చూచొచ్చు. మీరు మీ ప్రజలకు ఎక్కువ కాలం పాలన చేయవచ్చు, వారిని రక్షించవచ్చు, రాజ్యంలో అభివృద్ధిని చూడవచ్చు.” సభలోని అందరూ మురిసిపోయారు. రాజు ఆనందంగా తన తల ఊపాడు. కాస్త ఆలోచన అనంతరం, రాజు నవ్వుతూ అన్నాడు, “రామకృష్ణా! ఎంత బుద్ధిగా, మంచి మాటల్లో చెప్పావు. అదే కలను నెగటివ్‌గా చెప్పడమో, సానుకూలంగా చెప్పడమో మన ఊహ, మాటల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది.” తెనాలి మరింత వినయంతో, “ప్రభూ, మాటలు మన భావాలను మాత్రమే కాదు, మన ఆందోళనలను కూడా మార్చగలవు. వివేకంతో, సానుకూలంగా మాట్లాడితే మనం పరిస్ధితులను మెరుగుపరచగలం.” రాజు తల ఊపి, “నీ మాటలు నిజమే. మితభాష, మేధస్సు కలవారే నిజమైన మిత్రులు,” అని ప్రశంసించాడు. “నీవు నా కలకు మంచి అర్థం చెప్పినందుకు, నీకు ఇరవై మణులు బంగారం బహుమతి ఇస్తాను,” అని రాజు ప్రకటించాడు. తెనాలి నవ్వుకుంటూ, “ధన్యవాదాలు మహారాజా. కలలకు అర్థం వెతకడమే కాదు, మన మాటలకు పరిమితి, పద్ధతి ఉండాలి అన్నది నేర్చుకోవాలి,” అన్నాడు. ఆరోజు నుండి, రాజు మరియు రాజసభలోని అందరూ ప్రతీ అంశాన్నీ సానుకూలంగా చూచే ప్రయత్నం చేయడం ప్రారంభించారు. మనుషులు మాట్లాడే పద్ధతి, భావాన్ని ఎలా చెప్తామన్నదే మన సంస్కారాన్ని సూచిస్తుంది అని తెనాలి చూపించాడు. ఈ కథ నుండి మనం నేర్చుకోవాల్సింది — మాటలు శక్తివంతమైనవి. అవి సత్యాన్ని, దయను, హితాన్ని కలిపి వినిపిస్తే, మనసులను గెలుచుకోవచ్చు. మన మనసులో ఉన్నది చెప్పేటపుడు కూడా, మర్యాద, బుద్ధి ఉపయోగించాలి. అలా చేస్తే, మన మాటలు

విజయనగర సామ్రాజ్యంలో ఓ ఉదయం రాజా కృష్ణదేవరాయుడు తన పల్లకీలోంచి నిద్ర లేచి బహు ఆతురంతో సభలోకి వచ్చాడు. రాజకోటలోని అందరినీ ఆకర్షిస్తూ, తన కల గురించి చెప్పాలని ఉత్సాహంగా ఉన్నాడు. అతని ముఖంపై ఆశ్చర్యంతో కలగలసిన ఆందోళన కనిపించేది. సభలో మంత్రి, సేనాధిపతి, జ్యోతిష్కుడు, మరియు తెనాలి రామకృష్ణుడు కూడా ఉన్నారు. రాజు ధ్వనిగా అన్నాడు, “రామకృష్ణా! నిన్న రాత్రి నాకు ఆశ్చర్యకరమైన కల వచ్చింది. అందులో నేను నా మంత్రులను, స్నేహితులను, కుటుంబాన్ని కోల్పోయినట్టు కనిపించింది. చివరికి నేను ఒంటరిగా ఉన్నాను—కేవలం నాకు మాత్రమే జీవితం మిగిలింది. దీని అర్థం ఏమిటి?” ఆ మాటలు విన్న సభలో గంభీరత ఏర్పడింది. జ్యోతిష్కుడు ముందుకొచ్చి ఎంతో బరువుగా అన్నాడు, “మహారాజా, దీని అర్థం మీకే కాదు, మీ ప్రియమైనవారందరికీ ప్రమాదం నెలకొంది. ఇది దురదృష్ట సూచనం. మీరు మెలకువగా ఉండాలి.” రాజు వదిలిన ఊపిరితో, మరింత ఆందోళనకు గురయ్యాడు. మంత్రులు కూడ ఆ కలను నెగటివ్‌గా భావించారు. అయితే తెనాలి రామకృష్ణుడు చిరునవ్వుతో నిలబడి రాజును చూశాడు. అతని కళ్లలో ధైర్యం, తెలివితేటలు మెరుస్తూ కనిపించాయి. “మహారాజా,” అని తెనాలి మర్యాదగా చెప్పాడు, “ఈ కలను నేను మరో విధంగా చూడగలననిపిస్తోంది.” రాజు ఆశ్చర్యంతో, “ఓహ్, ఎలా?” అని అడిగాడు. “మీరు కలలో ఒంటరిగా ఉన్నారని చెప్పారు కదా,” తెనాలి ప్రారంభించాడు, “దీని అర్థం మీరు ఎంతో దీర్ఘాయువుతో, మీ కుటుంబంలో, మిత్రుల్లో, మంత్రుల్లో ఎవరు ఉన్నా వారందరిని మించిన ఆయుష్షు కలిగి ఉంటారు అని సూచించవచ్చు.” రాజు ముఖంపై మెరుపు, ఆశ, సంతోషం కనిపించాయి. తెనాలి కొనసాగించాడు, “దీన్ని మీరు విజయముగా, భగవంతుడిచ్చిన వరంగా కూడా చూచొచ్చు. మీరు మీ ప్రజలకు ఎక్కువ కాలం పాలన చేయవచ్చు, వారిని రక్షించవచ్చు, రాజ్యంలో అభివృద్ధిని చూడవచ్చు.” సభలోని అందరూ మురిసిపోయారు. రాజు ఆనందంగా తన తల ఊపాడు. కాస్త ఆలోచన అనంతరం, రాజు నవ్వుతూ అన్నాడు, “రామకృష్ణా! ఎంత బుద్ధిగా, మంచి మాటల్లో చెప్పావు. అదే కలను నెగటివ్‌గా చెప్పడమో, సానుకూలంగా చెప్పడమో మన ఊహ, మాటల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది.” తెనాలి మరింత వినయంతో, “ప్రభూ, మాటలు మన భావాలను మాత్రమే కాదు, మన ఆందోళనలను కూడా మార్చగలవు. వివేకంతో, సానుకూలంగా మాట్లాడితే మనం పరిస్ధితులను మెరుగుపరచగలం.” రాజు తల ఊపి, “నీ మాటలు నిజమే. మితభాష, మేధస్సు కలవారే నిజమైన మిత్రులు,” అని ప్రశంసించాడు. “నీవు నా కలకు మంచి అర్థం చెప్పినందుకు, నీకు ఇరవై మణులు బంగారం బహుమతి ఇస్తాను,” అని రాజు ప్రకటించాడు. తెనాలి నవ్వుకుంటూ, “ధన్యవాదాలు మహారాజా. కలలకు అర్థం వెతకడమే కాదు, మన మాటలకు పరిమితి, పద్ధతి ఉండాలి అన్నది నేర్చుకోవాలి,” అన్నాడు. ఆరోజు నుండి, రాజు మరియు రాజసభలోని అందరూ ప్రతీ అంశాన్నీ సానుకూలంగా చూచే ప్రయత్నం చేయడం ప్రారంభించారు. మనుషులు మాట్లాడే పద్ధతి, భావాన్ని ఎలా చెప్తామన్నదే మన సంస్కారాన్ని సూచిస్తుంది అని తెనాలి చూపించాడు. ఈ కథ నుండి మనం నేర్చుకోవాల్సింది — మాటలు శక్తివంతమైనవి. అవి సత్యాన్ని, దయను, హితాన్ని కలిపి వినిపిస్తే, మనసులను గెలుచుకోవచ్చు. మన మనసులో ఉన్నది చెప్పేటపుడు కూడా, మర్యాద, బుద్ధి ఉపయోగించాలి. అలా చేస్తే, మన మాటలు